{"id":108502,"date":"2021-09-30T13:04:28","date_gmt":"2021-09-30T13:04:28","guid":{"rendered":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/?p=108502"},"modified":"2021-09-30T13:04:53","modified_gmt":"2021-09-30T13:04:53","slug":"mahabier-sookha-cieryl-murray-en-anton-de-kom","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/mahabier-sookha-cieryl-murray-en-anton-de-kom\/","title":{"rendered":"(Fosten) Mahabier Sookha, Cieryl Murray en Anton de Kom"},"content":{"rendered":"\n

Mahabier Sookha\u00a0 31 jaar en zoon van Deoki Sookha woonde op Welgedacht B , Cyriel Murray, geboren in Demarara oud 39 jaar, wonende op Meerzorg \u00a0 en Anton de Kom<\/span><\/p>\n

\"\"
\nDe Hindostaanse contractant M\/1615, Deoki Sookha, had bij zijn inscheping vast een mooie toekomst voor ogen, maar het bestaan in Suriname viel hem en zijn nazaten zwaar. Zijn zoon Mahabier zou in 1933 zijn heil zoeken bij Anton de Kom, met fatale gevolgen.<\/span><\/p>\n

Deoki Sookha (1865-1928) kwam in 1884 naar Suriname, waar hij tewerk werd gesteld op plantage Voorburg, destijds eigendom van de Gelderse Landbouwmaatschappij Voorburg. Hij was het er kennelijk niet eens met de gang van zaken, want hij zou er in 1893 worden bestraft wegens het plegen van verzet, het toebrengen van slagen en kwetsuren. Het kwam hem te staan op 3 weken gevangenisstraf met gedwongen tewerkstelling en \u01928,- boete.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

7 februari 1933 (een toelichting)<\/strong><\/span><\/p>\n

Het was dan ook niet verwonderlijk dat Mahabier Sookha (1901-1933) zich tot \u201cPapa\u201d Anton de Kom zou richten tijdens diens verblijf in Paramaribo. Bij het neerslaan van de ongeregeldheden, was Mahabier een van de twee dodelijke slachtoffers.<\/span><\/p>\n

Op 7 februari 1933 liet procureur-generaal Frans van Haaren in Paramaribo het vuur openen op een demonstratie. Er vielen twee doden en tientallen gewonden. “Alles bij elkaar had het niet gunstiger kunnen verlopen ; aldus “de woorden van deze PG na afloop.<\/span><\/p>\n

Twee jaar voor De Koms arrestatie, in 1931, was Suriname al opgeschrikt door hongerrellen van werklozen. Deze waren ontaard in een gewelddadige confrontatie met de politie.<\/span><\/p>\n

PG Van Haaren had deze rellen getypeerd als \u2018baldadigheid van het rapalje\u2019, maar ondertussen was hij als gezagsdrager ook angstig geworden voor het rode gevaar. \u2018Het communisme heeft hier zijn intrede gedaan,\u2019 schrijft hij. \u2018De opstand van 1931 was onderdrukt, maar het communisme kreeg men niet het land uit.<\/span><\/p>\n

Het gistte onder het volk.\u2019 Lange tijd was er weinig reden tot zorg geweest. Het verzet in Suriname was gefragmenteerd en ge\u00efsoleerd. Wel hadden Surinamers die werkten bij de olieraffinaderij op Cura\u00e7ao inspiratie opgedaan bij Caribische activisten. Heldhaftige verhalen spraken tot de verbeelding, zoals die van de slaven van Ha\u00efti, die rond 1800 de Franse kolonisatoren van het eiland hadden verjaagd. Toen de arbeiders tijdens de economische crisis van 1929 huiswaarts keerden, namen ze deze verhalen mee.<\/span><\/p>\n

Procureur-generaal Frans van Haaren.<\/strong><\/span><\/p>\n

Van Haaren noteerde hoe in zijn optiek een enorme opruierij reeds had plaatsgevonden; de Creolen, die zeer laf zijn, bleven aanvankelijk op de achtergrond, maar de Javanen en de Brits-Indi\u00ebrs (deHindoestanen) kwamen in grote getallen van alle plantages, tot meer dan zestig kilometer van de stad gelegen naar de stad opdringen; terwijl de Bosnegers en de Indianen vanuit de verste hoeken van het land in beweging werden gebracht.<\/span><\/p>\n

Het adviesbureau van de Kom was in die eerste paar dagen een groot succes. Vooral de Javanen en Hindoestanen zagen in De Kom een messias die hen zou helpen terug te keren naar Nederlands- of Brits-Indi\u00eb. Onder Javanen deed het verhaal de ronde dat hij magische krachten bezat, dat hij door deuren heen kon lopen, dat hij een legendarische verbannen vorst uit de negentiende eeuw was.<\/span><\/p>\n

De PG geloofde sommige van deze veelal groteske geruchten. Zo schrijft hij: \u2018De Kom \u2013 een lichtgekleurde neger \u2013 bleek naar allerwaarschijnlijkheid een afstammeling van Gandhi te zijn \u2013 en van de fanatieke Oosterlingen kan men het ergste verwachten.\u2019<\/span><\/p>\n

Hij zocht naar eigen zeggen een reden, desnoods een valse (schijn) reden, om Anton de Kom te arresteren. Hij was ervan overtuigd dat deze raddraaier een revolutie ging ontketenen, en Van Haaren vreesde zelfs voor zijn eigen leven.<\/span><\/p>\n

Op 31 januari kreeg hij, van Haaren, zogenaamd een bericht van iemand die terugschrok van de ontzettende opzet en de ongelooflijk wrede manier waarop wij beslopen en uitgemoord zouden worden.<\/span><\/p>\n

Op 1 februari nam hij het zekere voor het onzekere. Hij laat optekenen:\u00a0 \u2018Ongeveer tien minuten van mijn woning trok ons een stoet van duizenden Javanen, Creolen en Brits-Indi\u00ebrs tegemoet, die zeer opgewonden waren. Overal was men bezig de winkels te plunderen, de markten te sluiten, te ontruimen, de kinderen van de school te halen, enz. enz.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\"\"
7 februari 1933 verzamelde een groep aanhangers zich bij het Hof van Justitie in Paramaribo. Deurwaarder Dompig steekt hier de Oranjestraat over<\/strong><\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Het politiebureau werd afgezet, de mensenmassa met ongelooflijke kracht uit elkaar geslagen en De Kom\u201d zelf door een inspecteur met de nodige hulp van diverse politie agenten naar het bureau gesleurd, waar de kennismaking met het contact tussen van Haaren en Anton de Kom niet lang duurde en Anton de Kom direct en zonder geldige reden werd opgesloten.<\/span><\/p>\n

Dit gebeurde er: Op het politie bureau kwam hoogrood van drift\u00a0 Procureur-Generaal van Haaren binnen en beval zonder mij (de Kom) ook maar een ogenblik aan het woord te laten: \u201cArresteer die kerel!\u201d; aldus de getuigenis van Anton de Kom.<\/span><\/p>\n

De PG liet De Koms woning doorzoeken en dacht bewijsmateriaal te hebben gevonden om \u2018de Kom voor de eerste maanden op te sluiten\u2019. De Kom zelf schreef later dat ze niets anders vonden dan de breipatronen van mijn vrouw.<\/span><\/p>\n

Volgens de PG en de gouverneur was er een plan voor een omverwerping van het gezag. Echter volgens De Kom wilde hij enkel zijn volk bewust maken van de onrechtvaardigheden. Maar hij had wel oog voor de veiligheid. Zo liet hij de bezoekers van zijn adviesbureau fouilleren om er zeker van te zijn dat ze geen wapens bij zich droegen. Het was immers niet ondenkbaar, dat er huurmoordenaars op hem af gestuurd zouden worden.<\/span><\/p>\n

De PG liet zijn eigen woorden en gedachten optekenen: “Ik zag een ontzettende ramp aankomen, de mensenmassa was samengedrongen in de Oranjestraat, als in een muizenval, voorop en terzijde liepen kinderen en nieuwsgierigen en een geweersalvo zou op dat moment een massa onschuldigen tot slachtoffers hebben gemaakt. We zullen onder de voet zouden worden gelopen als het volk doorzette en het Parket totaal verwoest en uitgemoord zou worden” Althans dat dacht hij in zijn angst en paranoide waanvoorstelling<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

7 februari<\/strong><\/span><\/p>\n

Uit alles blijkt dat de confrontatie van 7 februari door de regering uitstekend was voorbereid. Met militaire precisie. Van Haaren had de soldaten ingezet en er stonden drie groepen speciale militairen met mitrailleurs op autotrucks klaar om in te grijpen. Bij elke ingang van het Parket stonden zes zwaar bewapende politieagenten.<\/span><\/p>\n

\"\"
Waterkant (vlak bij de Oranjestraat) in februari 1933. Met links het Waaggebouw<\/strong><\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Over zijn voornemens was Procureur Generaal Frans van Haaren duidelijk: hij zou het bevel tot schieten en tot een groot bloedbad geven.<\/span><\/p>\n

Dinsdagmorgen drong een mensenmenigte samen bij het Parket van de procureur-generaal. Hij liet tot driemaal toe de menigte sommeren uiteen te gaan en hij stuurde Javaanse tolken, omdat volgens hem die onnozele Javanen feitelijk niet weten waarom het gaat en die door de Creolen worden gebruikt als dekking. “Niets helpt”; aldus van Haaren, het domme volk blijft doof.<\/span><\/p>\n

Na deze waarschuwingen restte Van Haaren (volgens hem) geen andere mogelijkheid: en geeft Hij het eerste commando “Vuur!”<\/span><\/p>\n

Met vereende krachten veegden de politie en soldaten het plein schoon. Rond de dertig gewonden bleven liggen, en twee doden \u2013 een Hindoestaanse en een Brits-Guyaanse arbeider. Een dag erna vond er een feest plaats, op kosten van het gouvernement. De politieagenten hielden een vrolijke bierfuif op de goede afloop. De Kom bleef nog drie maanden vastzitten, zonder enig bewijs dat hij daadwerkelijk het gezag omver had willen.<\/span><\/p>\n

Zie volgende pagina<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

p.s.<\/span><\/p>\n

In Schiedam is een straat (Burgemeester van Haarenlaan) en een scoutinggroep (Scoutinggroep Burgemeester van Haaren) naar hem vernoemd.<\/span><\/p>\n

Eind 1922 volgde zijn benoeming tot advocaat-generaal in Suriname en in november 1925 werd hij daar gouvernementssecretaris. In augustus 1926 werd Van Haaren lid van de Raad van Bestuur van Suriname waarvan hij later ook ondervoorzitter werd.<\/span><\/p>\n

Eind 1928 volgde hij Jan Luchies Nysingh op als procureur-generaal, toen deze terugkeerde naar Nederland waar hij in Utrecht officier van justitie werd.<\/span><\/p>\n

Tijdens het verlof van de gouverneur Rutgers was hij twee keer waarnemend gouverneur: van juli 1930 tot november 1930, en van oktober 1932 tot januari 1933. Ook tijdens de periode tussen het vertrek van Rutgers in augustus 1933 en de komst van gouverneur Kielstra in oktober 1933 was hij waarnemend gouverneur<\/span><\/p>\n

Nederland wist ervan. In 1929 signaleerde de inlichtingendienst in Den Haag al \u2018\u00e9\u00e9n West-Indi\u00ebr\u2019 bij de antikoloniale beweging Perhimpoenan Indonesia. De Kom was in het vizier, helemaal toen hij daarna artikelen ging schrijven voor het communistische dagblad De Tribune. Hoewel De Koms besluit om in 1933 naar Suriname te reizen apolitiek was \u2013 zijn moeder lag op sterven \u2013 stuurde de minister van Koloni\u00ebn toch een paniekerig waarschuwingstelegram naar de Nederlandse gouverneur in Paramaribo. De Kom was een \u2018gevaarlijke communist\u2019 en een \u2018revolutionair agitator\u2019 die het volk zou opzetten tegen het koloniale gezag.<\/span><\/p>\n

Prompt werd De Kom vierentwintig uur per dag geschaduwd. Later schreef hij erover: \u2018Hoe is het mogelijk dat de komst van een \u201ccommunist\u201d vele civiele en militaire bestuurders van de kolonie dermate had beangstigd? Wat zou een enkele man, zelfs indien hij wilde, beginnen kunnen tegen het gehele machtsapparaat van de kolonie Suriname?\u2019<\/span><\/p>\n

Zie volgende pagina<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Nabeschouwing – ooggetuige verslag en krantenbericht<\/strong><\/span><\/p>\n

Dinsdagmorgen vroeg was de omgeving van het gouvernements hotel reeds afgezet. Op elke hoek 5 agenten met een inspecteur. Bovendien stonden de militairen klaar op het erf van het gouvernementshotel. De Javanen en Hindostanen zaten eerbiedig om het huis waar de Kom zijn informatiebureau had, zooals dat de Oosterlingen doen.<\/span><\/p>\n

Enkele onder hen, die aan de Kom een bovenaardsche macht toekenden verwachtten: Ik verwacht ogenblik dat hij uit de lucht zou komen vallen. Dit is echt waar en indien U het Oostersche volk kent zult U er niet aan twijfelen.<\/span><\/p>\n

Om 9 uur trokken enkele groepjes naar het Plein. Dit werd hun niet door de politie belet. Volgens proclamatie mochten ze niet bij groepjes van 3 lopen. Neen, ze wisten dat ze alles klaar hadden om ze op het Plein, vlak voor het gouvernementshotel dichtbij het stand beeld van Wilhelmina, te vermoorden .<\/span><\/p>\n

In het militaire hospitaal was alles klaar gezet, zelfs voor een kist met verband was gezorgd op het gouvernementshotel, om, zoo als later een politie-agent zei, hun brutaliteit af te leren.<\/span><\/p>\n

Tegen halftien waren er drie tot vijfhonderd menschen daar\u2014 Deze gingen allemaal netjes staan in de rij. Ik zag het met eigen ogen, Dit werd hun niet verboden Waar om zorgde de politie er niet voor, dat deze menschen doorliepen? Was het niet om ze straks te kunnen neervellen?<\/span><\/p>\n

Om ongeveer kwart voor tien kwam van Haaren. Het volk, dat dacht dat hij kwam om te zeggen, dat de Kom zou worden losgelaten, was blij. Er werd gejuicht. Een inspecteur, Lo A Njoe, werd op ze afgestuurd om hen te sommeren weg te gaan. Maar die arme menschen begrepen hem immers niet. Immers wat had de Kom gedaan? En zou de Kom niet worden los gelaten?<\/span><\/p>\n

De proclamatie konden deze menschen, die geen Hollands lezen, niet verstaan. En toen de inspecteur weer tot hen wilde spreken, ging een troepje van ongeveer 200 naar hem en dat was aanleiding voor van Haaren om aan inspecteur Kleinhout order te geven om te vuren.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Er werd niet een salvo in de lucht gelost. Neen, direct werd er op los geschoten. De menschen schrokken. Immers er zou tot je gesproken worden en nu werd er geschoten. Vlug werden er drie salvos van 3 schoten gelost<\/span><\/p>\n

Ik ga U vertellen hoe er geschoten is. Op de 24 gewonden zijn slechts 3 van voren getroffen, alle anderen werden van achteren aangeschoten. Ik weet het, daar ik het later zag. Er is dus op vluchtende menschen geschoten.<\/span><\/p>\n

Op de Engelsche man Cyril Murray werd speciaal gemikt. Deze man stond bij een der stenen pilaren van het gebouw van financi\u00ebn. Dit was gesloten. Deze pilaren hebben ongeveer een meter middellijn en logisch is het, dat hij daar dekking zocht. Twee politie-agenten, die echter nog graag een schot wilden lossen leg den op hem aan.<\/span><\/p>\n

Deze zijn Faverey en Klement. Ze zeiden later, dat hij zeker een aanvoerder was, omdat hij niet op de vlucht was gegaan. Hij had zeker gezien, hoe de anderen van achteren werden geschoten en was zeker bang. Inspecteur Kleinhout kwam op den agent Faverey af, gaf hem een lichte schop en zei hardop : Wacht totdat ik je order geef.<\/span><\/p>\n

De politie-agent Faverey zei toen: Ja, maar ik moet hem schieten, hij is een van de aanvoerders. Dit alles was goed hoorbaar van uit het gebouw der secretarie waarvoor ze stonden. Nu dan, zei Kleinhout; Jij Faverey, schiet hem neer. De man wilde wegloopen, maar te laat! Hij werd door Faverey, die scherpschutter is, door long en hart van achteren geschoten. Indien de officier van gezondheid, die de sectie later deed, zou willen beweren, dat hij niet van achteren werd aangeschoten, zal hij dit niet kunnen, want ’t werd door menschen, die er bij tegenwoordig waren, reeds buiten verteld.<\/span><\/p>\n

Diezelfde kogel heeft een gat geslagen in de stenen pilaar van financi\u00ebn. Deze man viel morsdood en velen der menschen, die op de gouvernements gebouwen waren daar werden er ziek van, Van een ambtenaar hoorde ik dat de heer Kikkert, gouvemements secretaris, op en neer liep en steeds, maar zei ‘ maar dat is moord zoo te schieten op een weerlooze troep, en wat hebben die menschen eigenlijk gedaan ? De heer Esser, refendaris, riep hetzelfde”<\/span><\/p>\n

Zie volgende pagina<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

… >>Lees verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":122720,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[118],"tags":[],"class_list":["post-108502","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fosten-tori","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-50","resize-featured-image"],"fifu_image_url":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/anda-suriname-7-februari-anton-de-kom-3u.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108502"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108502\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/media\/122720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=108502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/suriname.nu\/surinamenieuws\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=108502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}